Disediakan oleh Editorial CUS.
Sejak 2017, keluarga Uyghur yang tidak terhitung jumlahnya telah dipisahkan oleh penahanan sewenang-wenangnya, pemenjaraan, dan pemisahan paksa oleh pihak berkuasa China. Ribuan masjid telah dirosakkan atau dimusnahkan, manakala yang masih tersisa beroperasi di bawah kawalan dan pemantauan ketat pihak kerajaan. Masyarakat Uyghur di perantauan (diaspora) sering mengelak daripada menghubungi ahli keluarga kerana komunikasi dari luar negara boleh mendedahkan mereka kepada soal siasat atau hukuman. Ini merupakan antara realiti yang cuba ditutup oleh kerajaan yang menggelarkan dirinya Wilayah Autonomi Uyghur Xinjiang apabila menjemput lebih seratus tetamu dari 24 buah negara dan organisasi daerah untuk diabaikan pada 4 Ogos 2026, dalam satu “seminar antarabangsa menangani keganasan” di Ili. Dan inilah realiti yang dibantu oleh sebuah institusi Muslim—yang mendakwa mewakili kesederhanaan, dialog, dan kemuliaan masyarakat Islam di seluruh dunia—untuk ditanam lebih dalam oleh Beijing.
Seminar tersebut hanyalah helah birokrasi bagi sesuatu yang jauh lebih mudah: satu promosi jualan. Para delegasi yang mewakili Emiriah Arab Bersatu (UAE), Rusia, Kesatuan Afrika dan lain-lain telah dibawa menyaksikan pameran berhubung apa yang dipanggil oleh wilayah Uyghur itu sebagai “perjuangan menentang keganasan dan ekstremisme.” Laporan rasmi yang diterbitkan di laman web Jabatan Hal Ehwal Awam Xinjiang mendakwa bahawa para peserta menganggap amalan menangani keganasan dan “de-ekstremisasi” di wilayah tersebut “wajar dijadikan rujukan antarabangsa.”
Pan Xi, naib pengerusi kerajaan wilayah merangkap ketua “Jabatan Keselamatan Awam Xinjiang”, menyatakan bahawa pihak berkuasa akan “membanteras keganasan setiap kali ia muncul” dan mengekalkan pendekatan bertekanan tinggi secara berterusan. Beliau menggambarkan strategi yang menggabungkan hukuman dan “pencegahan”, termasuk pendidikan undang-undang, langkah-langkah yang kononnya bertujuan menangani punca akar umbi, serta pentadbiran hal ehwal agama oleh negara. Sesiapa yang masih percaya bahawa era kem tahanan telah tamat begitu sahaja perlu merenung kenyataan tersebut. Beijing tidak memohon maaf atas apa yang telah dibinanya di Turkistan Timur. Sebaliknya, ia kini sedang memasarkannya.
Sudah tentu, China tidak mampu menjual model itu bersendirian. Ia memerlukan wajah-wajah Muslim di dalam bilik tersebut, dan ia menemui salah satu daripadanya menerusi Majlis Komuniti Muslim Sedunia (TWMCC), sebuah organisasi berasaskan UAE yang menampilkan dirinya sebagai suara keharmonian dan kesederhanaan. Walaupun kenyataan TWMCC sendiri menggambarkan majlis itu hanya “mengambil bahagian” dalam seminar tersebut, laporan rasmi kerajaan China mengenalpasti TWMCC sebagai salah satu penganjur bersama acara berkenaan. Menurut laporan itu, seminar berkenaan dianjurkan bersama oleh Pejabat Hal Ehwal Luar kerajaan wilayah, Institut Pengajian Sempadan China daripada Akademi Sains Sosial China, dan TWMCC, dengan sokongan daripada Kementerian Hal Ehwal Luar China serta kerajaan wilayah.
Laporan yang sama turut mengesahkan bahawa peserta tempatan dan luar negara telah melawat “Pameran Menentang Keganasan dan Ekstremisme di Xinjiang.” Justeru, kali ini, sebuah institusi Muslim bukan sekadar menyertai salah satu acara pembersihan imej Beijing yang dirancang rapi, malah turut membantu menganjurkannya. Dengan berbuat demikian, TWMCC telah memberikan keabsahan (legitimasi) institusi Muslim kepada seminar yang mempromosikan dasar kerajaan China di Turkistan Timur sebagai model menangani keganasan yang berjaya.
Ini bukanlah kesilapan kali pertama. Ia merupakan sebahagian daripada pola penglibatan yang telah lama terbentuk. Pada Januari 2023, Pengerusi TWMCC, Dr. Ali Rashid Al Nuaimi, memimpin delegasi tokoh agama dan intelektual dari beberapa buah negara berpenduduk majoriti Islam ke wilayah tersebut. Menurut laporan yang dipetik oleh Pusat Kajian Uyghur (Center for Uyghur Studies) ketika itu, Al Nuaimi “memuji tinggi langkah-langkah wilayah tersebut dalam menangani keganasan dan ekstremisme.” Beliau juga mengucapkan tahniah kepada China atas apa yang dipanggilnya sebagai “penyempurnaan pelan menangani keganasan di Xinjiang.”
Pada Ogos 2025, Al Nuaimi kembali untuk satu lagi seminar menangani keganasan di Urumqi dan bertemu dengan Chen Xiaojiang, setiausaha jawatankuasa PKC wilayah. Laporan TWMCC sendiri menyatakan bahawa Al Nuaimi “memuji pengalaman China di Xinjiang” serta pencapaian yang didakwanya dalam “mewujudkan kepelbagaian budaya dan agama.” Ia turut menyebut bahawa beliau memuji kerajaan China kerana “mempromosikan keharmonian hidup bersama dan kedamaian sosial” serta menegaskan bahawa TWMCC meletakkan “keutamaan khas” untuk meluaskan kerjasama dengan institusi intelektual, akademik, dan agama China.
Menerusi siri lawatan ini, TWMCC berulang kali menerima premis asas Beijing: bahawa masalah utama di wilayah tersebut adalah kecenderungan etnik Uyghur terhadap ekstremisme, bukannya kempen negara tersebut menentang pegangan agama, bahasa, budaya, dan kehidupan keluarga masyarakat Uyghur. Sebuah institusi yang mengulang naratif berkenaan dalam siri lawatan yang dikawal kerajaan, memuji dasar di sebaliknya, dan kemudian membantu menganjurkan acara yang mempromosikan dasar-dasar tersebut di peringkat antarabangsa bukannya sekadar pemerhati. Ia sedang meminjamkan nama dan kredibilitinya kepada projek Beijing.
Rekod yang sedang dibantu tutup oleh TWMCC demi Beijing tidak pernah diragui secara serius dalam kalangan pihak yang telah membuat penyiasatan secara bebas. Dalam penilaian bersejarahnya pada tahun 2022, Pejabat Pesuruhjaya Tinggi PBB bagi Hak Asasi Manusia (OHCHR) telah mendokumenkan penahanan sewenang-wenangnya dan berunsur diskriminasi secara berskala besar, pemantauan secara pencerobohan privasi, sekatan terhadap identiti dan ekspresi keagamaan, serta dakwaan berasas mengenai penyeksaan dan penyalahgunaan kuasa lain. Ia menyimpulkan bahawa pelanggaran tersebut “berkemungkinan besar menjadi jenayah antarabangsa, khususnya jenayah terhadap kemanusiaan.”
Penindasan ini turut mensasarkan para pemelihara dan penjaga kehidupan beragama etnik Uyghur. Laporan Projek Hak Asasi Manusia Uyghur/UHRP bertajuk Islam Dispossessed mendokumenkan penahanan atau pemenjaraan imam dan tokoh agama lain sebagai sebahagian daripada kempen untuk menyekat penyebaran ilmu Islam. Human Rights Watch pula menunjukkan bagaimana peraturan memaksa amalan keagamaan dan tempat ibadat supaya akur dengan agenda “Pencinaan” (Sinicization) PKC. Penyiasatan berasingan oleh Human Rights Watch mendokumenkan penutupan, pemusnahan, pengubahsuaian, dan pengalihfungsian masjid-masjid di Ningxia dan Gansu, sekali gus membuktikan bahawa kempen Beijing untuk menundukkan Islam di bawah pemerintahan PKC turut meluas ke wilayah lain di China.
Tiada institusi yang telah membaca sebahagian kecil daripada rekod ini boleh mendakwa secara munasabah, selepas peristiwa di Ili, bahawa mereka tidak tahu tentang apa yang sedang mereka absahkan. Kejahilan bukanlah alasan yang boleh diterima. Yang tinggal hanyalah pilihan, dan TWMCC telah membuat pilihannya berulang kali, secara terbuka, dan tercatat dalam rekod.
TWMCC bukanlah satu-satunya pihak yang menunjukkan bagaimana wakil-wakil Muslim boleh ditarik ke dalam sistem propaganda Beijing. Pada Mei 2026, Presiden Akademi Diyanet Türkiye, Enver Osman Kaan, telah menyertai delegasi anjuran kerajaan China ke Urumqi dan Kashgar. Selepas melawat masjid, sekolah agama, muzium, dan komuniti yang dipilih secara rasmi, beliau memberikan wawancara kepada media kendalian kerajaan, Tianshan Net, di mana beliau memuji pembangunan wilayah tersebut dan bercakap secara positif mengenai keharmonian, keselamatan, dan kestabilan.
Presiden Akademi Diyanet Türkiye Enver Osman Kaan bercakap kepada platform media negeri China semasa lawatan anjuran kerajaan China ke Turkistan Timur pada Mei 2026. Tangkap layar: InXinjiang/Tianshan Net.
Apabila wawancara tersebut timbul semula di Türkiye beberapa bulan kemudian, akhbar Aydınlık menyajikan kenyataan Kaan di bawah tajuk utama “Dengarlah kebenaran tentang Uyghur daripada Diyanet.” Akhbar itu menganggap wawancara berkenaan sebagai “maklum balas paling bermakna” terhadap apa yang digambarkannya sebagai propaganda Barat mengenai penindasan umat Islam di wilayah tersebut. Kenyataan yang dibuat semasa lawatan terkawal itu akhirnya dibungkus semula sebagai pengesahan rasmi institusi terhadap naratif Beijing.
Berikutan kritikan awam, Kaan menjelaskan bahawa beliau menggunakan “bahasa diplomatik” kerana mewakili Türkiye dan Diyanet semasa lawatan rasmi tersebut. Beliau menyatakan bahawa Turkistan Timur merupakan tanah air leluhur bangsa Turkik dan sebuah “garis merah” (red line). Dalam kenyataan susulan, beliau memohon maaf kepada masyarakat Uyghur yang tersakiti oleh kenyataannya.
Penjelasan tersebut wajar diiktiraf, namun ia tidak memadamkan keburukan yang telah terlanjur akibat wawancara asal itu mahupun menghalang Beijing dan penyokongnya daripada terus menggunakannya. Episod ini membuktikan bahawa peserta tidak mempunyai kawalan ke atas bagaimana kata-kata mereka akan digunakan selepas lawatan sedemikian. Kesantunan diplomatik, pemerhatian selektif, dan wawancara yang dirangka rapi boleh dipisahkan daripada konteks asalnya lalu disebarkan sebagai bukti bahawa seorang tokoh agama Islam terkemuka telah meneliti dakwaan terhadap China dan menolaknya. Menjelang waktu penjelasan dibuat, kenyataan asal mungkin telah pun menyempurnakan objektif propaganda Beijing.
Apa yang sedang dibina di sini merentasi lingkungan Turkistan Timur. Xinhuanet melaporkan bahawa China bersedia untuk berkongsi “konsep” dan “pencapaian” menangani keganasannya dengan dunia. Laporan rasmi kerajaan China melangkah lebih jauh dengan mendakwa bahawa peserta luar negara menganggap amalan wilayah itu “wajar dijadikan rujukan antarabangsa.” Mesej ini tidak hanya ditujukan kepada khalayak tempatan: kedutaan China di Oman mempromosikan seminar Ili tersebut di akaun X rasminya, sekali gus menegaskan niat Beijing untuk membawa naratif ini ke seluruh dunia Arab dan Islam.
Beijing telah beralih daripada menuntut agar dunia berhenti mengkritik tindakan mereka terhadap etnik Uyghur kepada menggesa dunia supaya mencontohinya. Modelnya amat jelas: meluaskan definisi ekstremisme, mengosongkan penguasaan autoriti agama yang bebas, meletakkan kehidupan beragama di bawah pengawasan pentadbiran kekal, menundukkan seluruh populasi kepada pemantauan dan kawalan ideologi, serta menggelar paksaan tersebut sebagai “pencegahan.” Mana-mana kerajaan yang mengguna pakai model ini bakal menjadi ancaman teruk kepada kebebasan beragama, manakala mana-mana institusi Muslim yang membantu mempromosikannya memikul tanggungjawab kerana memudahkan proses menormalisasikannya.
Institusi-institusi Muslim mempunyai nilai yang sangat unik bagi Beijing dalam usaha ini. Apabila kerajaan Barat atau organisasi hak asasi manusia antarabangsa mengkritik China, Beijing sering menepis kritikan tersebut sebagai permusuhan Barat atau persaingan geopolitik. Namun, hujah itu menjadi sukar untuk dipertahankan apabila tokoh dan institusi Muslim mengulang semula bahasa Beijing selepas melawat lokasi yang dipilih kerajaan. Kehadiran mereka mewujudkan tanggapan yang jauh lebih berkuasa daripada mana-mana kenyataan jurucakap China: pemimpin Muslim melawat wilayah itu, melihat sendiri situasinya, dan merestui apa yang mereka temui.
Penglibatan TWMCC dan pengalaman Kaan sewajarnya menjadi peringatan kepada para ilmuwan Islam, institusi keagamaan, organisasi masyarakat sivil, serta tokoh awam yang mempertimbangkan lawatan dan persidangan serupa. Beijing tidak menjemput delegasi Muslim ke Turkistan Timur untuk bertukar pandangan. Kehadiran, kenyataan, dan foto-foto mereka menjadi sebahagian daripada kempen yang lebih luas untuk menggambarkan bahawa “wakil-wakil Muslim telah meneliti situasi tersebut dan tidak menemui apa-apa yang membimbangkan.” Walaupun peserta mengelak daripada menyokong dasar China secara terang-terangan, penglibatan mereka masih boleh dipersembahkan sebagai bukti penerimaan umat Islam.
Jelas bahawa delegasi hanya diberikan akses kepada lokasi, sekolah, pameran, dan tokoh agama yang dipilih secara rasmi. Lawatan yang diurus dengan penuh teliti ini mengetepikan bekas tahanan, keluarga banduan, cendekiawan bebas, organisasi Uyghur, dan masyarakat di perantauan yang kehidupan agama dan budaya mereka telah dihancurkan oleh tindakan drastik China. Kenyataan yang dibuat semasa lawatan terkawal ini kerap digunakan untuk mempertikaikan kredibiliti mangsa, melemahkan pemantauan antarabangsa, dan menjadi sebahagian daripada pakej propaganda China.
Oleh itu, penglibatan umat Islam dengan China mesti berlandaskan prinsip kebebasan, ketelusan, dan kebertanggungjawaban. Delegasi sepatutnya bertegas untuk mendapatkan akses tanpa pengawasan kepada komuniti yang terjejas, berunding dengan organisasi Uyghur dan mangsa yang selamat sebelum dan selepas lawatan, meneliti penemuan PBB serta organisasi hak asasi manusia yang bebas, dan enggan menyertai acara yang menampilkan penindasan sebagai model yang wajar dicontohi di peringkat antarabangsa. Mereka sekali-kali tidak boleh membiarkan kehadiran mereka menjadi sebahagian daripada usaha pembersihan imej oleh China berhubung genosid dan jenayah terhadap kemanusiaan ke atas etnik Uyghur.
Pusat Kajian Uyghur - Hak cipta terpelihara